Na czym właściwie polega PMS?

Zespół napięcia przedmiesiączkowego PMS

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) to szereg nasilonych objawów somatycznych i psychicznych, które pojawiają się w końcowej części fazy lutealnej cyklu menstruacyjnego (czyli przed wystąpieniem miesiączki) i samoistnie ustępują wraz z kolejnymi dniami krwawienia.

  • W zależności od źródła lista objawów PMS waha się od 21 do… 150, a czasami nawet 300.
  • Oprócz PMS zaburzeniem, które może pojawić się się w fazie lutealnej jest przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (PMDD).

Jakie są rodzaje PMS?

Według konsensusu International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD) z 2016 roku kryteria diagnostyki zaburzeń przedmiesiączkowych (premenstrual disorders – PMD – do których zalicza się tak PMS, jak i PMDD) dzieli się na podstawowy i warianty.

Podstawowy PMD to taki, który jest związany z cyklem miesiączkowym. Dzieli się go na trzy podgrupy:

  • PMD z przewagą objawów psychicznych,
  • PMD z przewagą objawów fizycznych,
  • PMD mieszany (czyli objawy psychiczne i fizyczne).

Warianty PMD to:

  • Przedmiesiączkowe zaostrzenie objawów (np. bólowych związanych z innymi schorzeniami, depresją, astmą, cukrzycą czy epilepsją),
  • PMD przy bezowulacyjnej aktywności jajników (słabo zrozumiana ze względu na brak dowodów),
  • PMD przy braku menstruacji (np. usunięcie macicy z wciąż obecnym cyklem jajnikowym),
  • PMD wywoływany aktywnością progesteronu (związaną z terapią hormonalnej zastępczej (HRT) oraz doustną antykoncepcją złożoną).

Objawy PMS wg American College of Obsteritians and Gynecologists

Objawy emocjonalne

  • depresja
  • wybuchy złości
  • drażliwość
  • napady płaczu
  • lęk
  • dezorientacja
  • wycofanie z kontaktów społecznych
  • trudności w koncentracji
  • bezsenność
  • zwiększona potrzeba drzemek
  • zmiany w pożądaniu seksualnym

Objawy somatyczne

  • zmiany w pragnieniu i apetycie (pragnienie i chęć spożywania określonych pokarmów)
  • tkliwość piersi
  • wzdęcia i przyrost wagi
  • ból głowy
  • opuchnięcie dłoni lub stóp
  • bóle i dolegliwości
  • zmęczenie
  • problemy skórne
  • objawy żołądkowo-jelitowe
  • ból brzucha

Skąd się bierze PMS?

Tak naprawdę to wciąż nie wiadomo. To, że  nie występuje u osób będących w ciąży, w okresie menopauzy, jak i tych, które jeszcze nie doświadczyły menarche (pierwszej miesiączki) wskazuje na rolę aktywności jajników i produkowanych przez nie hormonów.

Natomiast badania wskazują, że powstanie PMS z objawami emocjonalnymi jest związane z nieprawidłową reakcją neuroprzekaźników (serotoniny i receptorów kwasu gamma-aminomasłowy, czyli GABA) w układzie nerwowym na prawidłowe zmiany hormonalne związane z aktywnością jajników.

To znaczy, że ze stężeniem hormonów i aktywnością jajników wszystko jest OK. Problem leży prawdopobnie w tym jak reagują na nie neuroprzekaźniki. Natomiast w tym momencie nauka jeszcze nie rozumie w pełni tego procesu.

Ponieważ nie każda kobieta i osoba menstruująca ma PMS, to istnieje hipoteza, że na jego wystąpienie mogą oddziaływać m.in. czynniki genetyczne (jeśli nasza mama miała PMS, to być może też będziemy go miały_mieli), ale też indywidualna podatność na wahania stężeń hormonów.

Jak diagnozuje się PMS?

PMS diagnozuje się podstawie prowadzonego przez min. 2 miesiące dzienniczka objawów.

Badania wykazały, że retrospektywne (czyli już po „fakcie”) uzupełnianie dzienniczka objawów prowadzi co mylnych wyników. Dlatego najcześciej wykorzystuje się wypełniany codziennie The Daily Symptoms Report (DSR).

Dzienniczek pozwala na ocenę na 5-stopniowej skali swoje funkcjonowanie w zakresie 17 symptomów.

W sytuacji, gdy wyniki zebrane na podstawie prowadzenia dzienniczka nie dają jednoznacznej odpowiedzi lekarz lub lekarka może wprowadzić na 3 miesiące analog hormonu uwalniającego gonadotropiny.

Lekarz_lekarka powinni też wykluczyć, czy objawy PMS nie są wywołane np. zaburzeniami lękowymi, depresją, chorobą afektywną dwubiegunową, IBS, perimenopauzą czy chorobami tarczycy.

W tym momencie nie istnieje żaden test laboratoryjny, ani badanie fizykalne, które mogłby stwierdzić lub wykluczyć PMS.

Warto jeszcze raz podkreślić, że diagnoza PMS będzie zależeć od intensywności i rodzaju objawów oraz tego na ileuniemożliwiają one normalne funkcjonowanie.  Część z objawów fizycznych jest wpisana w cykl menstruacyjny i nie powinna być uznawana za patologię. Natomiast to właśnie intensywność i powtarzalność objawów jest istotna.

Niektóre osoby w ogóle nie mają PMSu, podczas inne doświadczają bardzo silnych objawów. Każda_y z nas jest inna_y.

Na podstawie:

Śliwerski A (2022). Zespół napięcia przedmiesiączkowego: problem z pogranicza psychiatrii i ginekologii. Ginekologia po dyplomie 2/2022.

Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Management of premenstrual syndrome: green-top guideline no. 48. BJOG. 2017;124(3):e73–e105. doi: 10.1111/1471-0528.14260

Ismaili E, Walsh S, O’Brien PMS, et al. Fourth consensus of the International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD): auditable standards for diagnosis and management of premenstrual disorder. Arch Womens Ment Health. 2016;19:953–958. doi: 10.1007/s00737-016-0631-7

Rekomendowane artykuły